1. Ung thư đại tràng là gì?

Ung thư đại tràng là tình trạng các tế bào ác tính hình thành và phát triển trong niêm mạc đại tràng (ruột già). Đây là một phần của nhóm ung thư đại trực tràng – bệnh lý tiêu hóa có tỷ lệ mắc cao tại Việt Nam và trên thế giới.

Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, vì vậy nhiều trường hợp được phát hiện muộn khi đã có biến chứng.

 

2. Diễn tiến của bệnh ung thư đại tràng

Theo y văn, phần lớn các trường hợp ung thư đại tràng phát triển theo chuỗi tiến triển sau:

Viêm đại tràng mạn tính → Hình thành polyp đại tràng → Polyp tăng sinh bất thường → Ung thư hóa

2.1. Từ viêm đại tràng mạn tính đến polyp

Niêm mạc đại tràng thường xuyên tiếp xúc với:

• Thức ăn khó tiêu, nhiều dầu mỡ

• Chất bảo quản, phụ gia thực phẩm

• Rượu bia, thuốc lá

• Độc tố sinh ra trong quá trình phân hủy thức ăn

• Rối loạn miễn dịch tự tấn công niêm mạc ruột

Khi tình trạng viêm kéo dài, niêm mạc ruột bị tổn thương liên tục sẽ kích thích tăng sinh tế bào, hình thành polyp đại tràng.

2.2. Polyp đại tràng và nguy cơ ung thư hóa

Không phải tất cả polyp đều là ung thư. Tuy nhiên:

• Polyp tuyến (adenomatous polyp) có nguy cơ cao tiến triển thành ung thư.

• Polyp kích thước lớn, tồn tại lâu năm, không được theo dõi sẽ tăng nguy cơ ác tính hóa.

Nếu không được phát hiện và cắt bỏ kịp thời, polyp có thể biến đổi tế bào và phát triển thành ung thư đại tràng.

 

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư đại tràng

Dưới đây là những nguyên nhân và thói quen làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng:

3.1. Tiền sử bệnh lý tiêu hóa mạn tính

• Viêm dạ dày mạn tính kéo dài gây rối loạn tiêu hóa

• Hội chứng ruột kích thích (IBS)

• Viêm đại tràng mạn tính

• Polyp đại tràng

Những bệnh lý này nếu không được kiểm soát tốt có thể làm tăng nguy cơ ung thư hóa theo thời gian.

3.2. Chế độ ăn uống thiếu khoa học

Chế độ ăn là yếu tố nguy cơ quan trọng:

• Ăn ít rau xanh, thiếu chất xơ

• Ăn nhiều thịt đỏ, đạm động vật

• Thường xuyên dùng đồ chiên rán, nướng cháy

• Ăn thực phẩm muối chua, lên men không đảm bảo

• Uống nhiều nước ngọt có gas

• Lạm dụng rượu bia, chất kích thích

Chế độ ăn nhiều chất béo, ít chất xơ làm phân lưu lại lâu trong đại tràng, tăng thời gian tiếp xúc giữa niêm mạc ruột và chất độc hại.

3.3. Thói quen ăn uống không an toàn

• Ăn hải sản tanh, đồ sống khi đang viêm đại tràng

• Ăn tiết canh, rau sống không đảm bảo vệ sinh

• Ăn thức ăn nấu chín để qua đêm

• Bảo quản thực phẩm sai cách trong tủ lạnh

• Không vệ sinh tủ lạnh định kỳ

Thực phẩm mốc có thể sinh độc tố (ví dụ aflatoxin), lâu dài gây tổn thương hệ tiêu hóa.

3.4. Lối sống ít vận động

• Ngồi nhiều, ít vận động

• Thừa cân, béo phì

• Căng thẳng kéo dài

Các yếu tố này làm giảm nhu động ruột và tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng.
 

4. Dấu hiệu cảnh báo ung thư đại tràng

Người bệnh cần đi khám ngay khi có các triệu chứng:

• Rối loạn đại tiện kéo dài (táo bón, tiêu chảy xen kẽ)

• Phân lẫn máu hoặc nhầy

• Đau bụng âm ỉ vùng hạ vị

• Sụt cân không rõ nguyên nhân

• Mệt mỏi, thiếu máu

Tầm soát định kỳ bằng nội soi đại tràng giúp phát hiện polyp và cắt bỏ trước khi tiến triển thành ung thư.

5. Cách phòng ngừa ung thư đại tràng hiệu quả

5.1. Điều chỉnh chế độ ăn

• Tăng cường rau xanh, trái cây

• Bổ sung chất xơ hòa tan

• Hạn chế thịt đỏ và đồ chế biến sẵn

• Giảm rượu bia, nước ngọt

5.2. Thay đổi lối sống

• Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày

• Duy trì cân nặng hợp lý

• Ngủ đủ giấc, giảm stress

5.3. Tầm soát định kỳ

• Nội soi đại tràng từ 40–45 tuổi

• Kiểm tra sớm nếu có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng

Phát hiện sớm giúp tăng khả năng điều trị thành công và giảm tỷ lệ tử vong.
 

Kết luận

Ung thư đại tràng không xuất hiện đột ngột mà thường tiến triển âm thầm qua nhiều năm từ viêm đại tràng và polyp. Chủ động thay đổi thói quen ăn uống, sinh hoạt và tầm soát định kỳ là chìa khóa quan trọng để phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh.

Chăm sóc hệ tiêu hóa hôm nay chính là bảo vệ sức khỏe lâu dài của bạn và gia đình.